Ali Rıza Avni
Musikimizde asırlardan beri bir nevi diyapozon vazifesi gören neylerin çıkarmış olduğu ana sese göre isim alan 12 çeşiti vardır.
Neyzenlerce bu isimlerin hemen hepsi bilinmekle beraber medlûlleri hakkında bazı ufak tefek farklar da mevcuttur. Genel olarak neyler üç kısma ayrılır:
1. Esas neyler
2. Mabeyn, yani ara neyler.
Esas neyler, “mansur”, “şah” ve “davud” dur. Mabeynler ise esas neylerin arasındaki sesleri veren neylerdir. Gerek esas ve gerekse mabeyn neylerin bir sekizli nisbetinde tiz sesi verenlerine de “nısfiye” denilmektedir. Nısfiyeler bir sekizli tiz sesini vermiş olduğu esas neye göre isimlenirler. Meselâ “mansur nısfiye” denilince, bunun, “mansur” neyin bir sekizli tiz sesini vereni anlaşılır. Yani bu nısfiyede “La (Dügâh)” sesinin bir oktav tizindeki “La (Muhayyer)” sesini verdiği anlaşılır.
Neyler “La (Dügâh)” deliğinden çıkarmış oldukları sesler esas olmak üzere şu isimleri alırlar:
1. Mansur (Dügâh)
2. Mansur mabeyni (Kürdi)
3. Şah (Segâh)
4. Davud (Çargâh)
5. Davud mabeyni (Nim hicaz)
6. Bolahenk (Neva)
7. Bolahenk mabeyni (Nim hisar)
8. Sipürde veya Ahterî (Hüseynî)
9. Müstahsen (Acem)
10. Müstahsen mabeyni (Eviç)
11. Kız (Gerdaniye)
12. Kız mabeyni (Nim şehnaz)
Avni, A. R. (1962, Mart 24). Musiki / Ney çeşitleri. Yeni Asır, s. 2.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç sonsuz teşekkürler…
hakancevher.com 