Ali Rıza Avni
Türk sanat müziğinin en eski ve karakteristik çalgılarından biri olan Ney’in mazisi musiki tarihi kadar eskidir. İlk büyük dünya medeniyetini kurmuş olan Sümer Türkleri arasında oldukça yaygın bir çalgı olan Ney’in o zamanki adı “Nâ” idi.
Nitekim bugün Doğu müziğinde ufak tefek farklarla değişik isimler almış bulunan bu çalgının adı Sümer dilindeki “Na” kelimesinden alınmıştır.
Türk musikisinde eskinden Ahenk denilen ses düzeni esesına göre 12 çeşit ney mevcuttur ki bunlar sırasıyla şunlardır. Diyapazon’ul La/Dügâh tonu esas itibar edilmek üzere:
1. La/Dügâh: Mansur
2. Si bemol/Kürdi: Mansur mabeyni
3. Si koma bemolü:/Segah Şah
4. Do/Çargah: Davud
5. Re bemol/Hicaz: Davud mabeyni
6. Re/Neva: Bolahenk
7. Mi bemol/Hisar: Bolahenk mabeyni
8. Mi/Hüseyni: Sipürde (Ahteri)
9. Fa/Acem: Müstahsen
10. Fa diyez/Eviç: Müstahsen mabeyni
11. Sol/Gerdaniye: Kız
12. La bemol/Şehnaz: Kız mabeyni
Bugün bu ney çeşitlerinden “mabeyn”ler hariç diğerleri kullanılmakta olup ilk üçünü icra edebilecek kuvvette nefese sahip neyzenlerimiz de gittikçe azalmaktadır.
Avni, A. R. (1964, Şubat 20). Musiki / Bilgi Dağarcığı: Ney Çeşitleri. Yeni Asır, s. 4.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
hakancevher.com 